| Lýsing | Skilgreining |
|---|
| Lokakraftur sem verkar á hlut er margfeldi massa hlutarins og hröðurnar hans | |
| Eitt frumefni eða eitt efnasamband | |
| Sá varmi sem þarf til að breyta einni massaeiningu efnis úr föstu ástandi í fljótandi við óbreytt hitastig. Mælieiningin er J/kg | |
| Eldfim blanda ýmissa kolefnisefna sem ásamt jarðgasi myndaðist fyrir óralöngu úr lífveruleifum. Ýmis efni eru unnin úr þessari blöndu með þrepaeimingu, svo sem bensí | |
| Tafla ar sem frumefnum er raðað eftir vaxandi fjölda róteinda (sætistölu) | |
| Efni sem auka hraða efnahvarfa án þess a ðtaka beinan þátt í þeim | |
| Mælikvarði á tregðu hlutar. Óháður þyngdarsviðinu sem hann er í | |
| Atóm eða sameind tekur upp rafeindir | |
| Frumefni í áttunda aðalflokki (A8) lotukerfisins | |
| Tilhneiging atóma til að taka til sín rafeindir | |
| Samanlagður atómmassi þeirra atóma sem eru í einni formúlueiningu hreins efnis | |
| Teiking af atómi sem sýnir gildisrafeindir sem punkta | |
| Eitt rafeindapar myndar efnatengi milli atóma í sameind | |
| Niðurröðun rafeinda í atómi á rafeindahvolfin | |
| Tengi milli atóma í sameindum, milli jóna og tengi milli jákvætt hlaðinna jóna og rafenda í málmum | |
| Orka sem erfitt er að nýta | |
| Efni sem er gert úr tveimur eða fleiri atómum sem deila með sér tengirafeindum | |
| Samanlagður atómmassi þeirra atóma sem eru í einni formúlueiningu samaeindaefnis | |
| Frumefni í hliðarflokkunum B1-B8 | |
| Tilteknar lofttegundi í lofthjúpi jarðar halda inni hluta af varmageislun sem berst frá yfirborði jarðar. Magn þessara lofttegunda hefur því áhrif á loftslag og hita á | |
| Blanda sem er eins alls staðar, er ein held, engin skil sjáanleg | |
| Efnaferli í plöntum og ljóstillífandi bakteríum nýtir sólarorku til að mynda lífræn efni úr koldíoxíði og vatni. Í þessu ferli losnar súrefni út í umhverfið | |
| Rafkraftur á milli jóna sem hafa andstæðar rafhleðslur | |
| Lægsti hugsanlegi hiti, um -273°C (0K). Við þetta hitastig er enginn varmi í efninu og hreyfiorkan er núll | |
| Torleyst jónaefni sem myndast við fellingahvarf | |
| Rafkraftur á milli kjarna atóma og tengirafeindanna á milli þeirra | |
| Orkulindir sem endurnýjast ekki, eða endurnýjast á mjög löngum tíma. Helsta dæmið er jarðefnaeldseyti: jarðolía, jarðgas og kol | |
| Orka eyðist ekki en getur breytt um mynd | |
| Leyfirlegar brautir (orka) í atómi | |
| Plúshlaðin öreind í kjarna atóms | |
| Lofthvolf fyrir ofan 60 km hæð þar sem loftið er jónað vegna röntgen- og útfjólublárrar geislunar frá sólu. Hvolfið endurvarpar útvarpsbylgjum | |
| Mínushlaðin öreind í atómi | |
| Rafeindabrautir innan rafeindahvolfsins | |
| Frumefni í fyrsta aðalflokki (A1) lotukerfisins | |
| Menningarskeið á milli steinaldar og járnaldar sem einkenndist af notkun brons, sem er blanda kopars (eirs) og tins. Þetta tímabil hófst á 4. árþúsundi f. Kr. Bronsið ol | |
| Rafeind á ysta rafeindahvolfi atóms | |
| Brottnám rafeinda frá atómi eða sameind | |
| Breyting á staðsetningu hlutar á tímaeiningu. Einingin er m/s | |
| Fjöldi móla af uppleystu efni í lítra af lausn | |
| Straumur rafhlaðinna agna, til dæmis rafeinda eftir leiðara | |
| Óhlaðin öreind í kjarna atóms | |
| Fall hlutar að yfirborði jarðar eða annars himinhnattar | |
| Neikvætt hlaðin jón | |
| Vindsveipir sem myndast oftast á meginskilum og berast með vindum í veðrahvolfinu. Á norðurhveli blása vindar rangsælis um lægðarmiðju en réttlætis á suðurhveli. Þv | |
| Heildarorka efnis, sem er stöðuorka og hreyfiorka sameindana | |
| Hlutur sem sökkt er í vökva léttist jafn mikið og rúmmál þess vökva sem hann ryður frá sér | |
| Hæfileiki kerfis til að framkvæma vinnu. Einingin er J (joule) | |
| Sundrun efna með rafmagni. Vetni, ál og ýmis önnur efni eru framleidd með rafgreiningu | |
| Efni breytist/breytast í annað/önnur efni við það að tengi rofna á milli atóma og önnur myndast | |
| Svæði sem einkennist af háum loftþrýstingi. Vindar blása réttlætis á norðurhveli jarðar en ranglætis á suðurhveli á. Þessum svæðum fylgir of heiðríkja | |
| Minnsta efnisögn frumefnis | |
| Umbreyting hreins efnis úr einum fasa í annan við uppgufun, þéttingu, bráðnun eða storknum | |
| Vökvalausn sem inniheldur jónir og leiðir rafstraum | |
| Frumefni í öðrum aðalflokki (A2) lotukerfisins | |
| Tveir atómkjarnar renna saman og mynd þyngri kjarna. Orka losnar | |
| Efnasambönd með sömu rafeindaformúlu en ólíka byggingarformúli | |
| Eindir sem talið er að flestar öreindir séu myndaðar úr, t.d. Nifteindir og róteindir sem mynda kjarna atóma | |
| Rafhleðsla í sameind, sem er minni en heil hleðsla rafeindar eða róteindar. Hlutahleðsla er táknuð með δ+ og δ- | |
| Járnvinnsla úr mýrarrauða. Mýrarrauðanum var dreift yfir brennandi viðarkol í grjótþró. Í þrónna safnaðist blástursjárn, sem var hreinsað frekar með því að hi | |
| Strandvindar þar sem misheitt verður yfir landi og hafi á sólbjörtum dögum. Þegar land hitnar meira en haf að degi til blæs hafgola, en landgola að nóttu þegar land er | |
| Jákvætt skaut í rafhlöðum og efnarafölum, en neikvætt skaut í rafgreiningu | |
| Orka sem auðvelt er að nýta | |
| Viðmiðunaraðstæður við mælingar á gasi í eðlis- og efnafræði: 1 atm (loftþyngd) og °C | |
| Árstíðarbundir vindar sem breytast vegna mi****unar hafs og lands. Eru algengastir í Asíu | |
| Eitt af hvolfum lofthjúps jarðar, á milli veðrahvolfs og miðhvolfs og markast af veðrahvörfum og heiðhvörfum. Er í 10-50 km hæð. Neðarlega í þessu hvolfi er ósonlag | |
| Efni sem tekur við vetnisjón/róteind (H+/p+) í vatnslausn | |
| Massi tiltekinnar rúmmálseiningar efnis. Mælieiningin er g/cm3 eða kg/dm3 | |
| Kjarnaklofnum fer fram og orkan sem losnar er nýtt til raforkuframleiðslu | |
| Efni samsett úr jónum | |
| Atóm sama frumefnis með mismargar nifteindir | |
| Jafna sem sýnir tengsl rúmmáls, þrýsing****a og mólfjölda. Gildir um kjörgas, en við lágan þrýsting sýna flestar lofttegundir svipaða hegðum og kjörgas | |
| Gas sem myndast á sorphaugum við niðurbrot á lífrænum efnum, er að mestu myndað úr metani og koldíoxíði | |
| Efni sem hverfur við efnahvarf | |
| Aðferð til að fjarlægja agnir á föstu formi úr vökna | |
| Tölfræðilegur mælikvarði á samband tveggja breytistærða | |
| Kraftur sem verkar á yfirborð hluta vegna þyngdar lofthjúpsins. Krafturinn minnkar eftir því sem ofar dregur sjávarmáli. Algengustu mælikvarðarnir eru atm (loftþyngdir) | |
| Efnahvarf sýru og basa sem upphefja áhrif hvors annars | |
| Grunnmælieining SI-kerfisins fyrir efnismagn. Ein eining af frumefni eða efnasambandi Inniheldur sama fjölda gramma og atómmassinn eða formúlumassinn sýnir | |
| Sá varmi sem þarf til að auka hita einnar massaeiningar um eina gráðu. Mælieiningin er J/kg*K eða J/kg*°C | |
| Nákvæmlega 1/12 af atómsmassa kolefnissamsætunnar C-12 | |
| Stafar af streymi í hlut (þá fá þeir neikvæða hleðslu) eða frá hlutum ( þá fá þeir jákvæða hleðslu) | |
| Blanda af tveimur eða fleiri efnum sem hægt er að skilja að | |
| Vinna framkvæmd á tímaeiningu. Mælieiningin er vatt (W) | |
| Efni sem valda gróðurhúsaáhrifum. Tegundirnar eru vatnsgufa, koldíoxíð, metan niturdíoxíð og brennisteinshexaflúoríð. | |
| Efnasambönd kolefnis. Auk kolefnis eru í flestum þessum efnum vetni, nitur, súrefni og fleiri efni. Lífverur eru að mestu myndaðar úr þessum efnum. Nokkur einföld efnasam | |
| Lína í lotukerfinu | |
| Forn fræði (e.t.v. Upprunin í Egyptalandi) þar sem áhersal var lög á umbreyingar. Á veraldlega sviðinu leituðu alkemistar leiða til umbreytinga á efnum, til dæmis að | |
| Tæki sem breyta sólarorku í rafmagn með ljósröfum | |
| Efni sem ekki er hægt að sundra í einfaldari efni | |
| blanda kopars og tins. Mun harðara efni en hreinn kopar og auðveldara að að steypa úr því, en einnig er hægt að móta það með slætti | |
| Hlutfall á milli nýttrar og notaðrar orku véla | |
| Minnsta hugsanlega magn af frumefni eða efnasambandi (atóm eða sameind) | |
| Veik efnatengi sem stafa eingöngu af tímabundinni myndun rafskauta í sameind | |
| Aðferð til að aðskilja misþung efni með miðflóttakrafti | |
| Aðferð við að aðskilja efni sem hafa mismunandi suðumark | |
| Þegar kraftur verkar á hlut, verkar jafnsterkur kraftur á móti | |
| Straumar rafeinda sem skiptir reglubundið um stefnu í leiðara | |
| Orkulindir sem eyðast ekki miðað við mannlegan mælikvarða. Þessi orka kemur einkum frá sólinni (nýtt beint, t.d. Með ljósröfum, eða óbeint, t.d. Fallsvatns- og vindo | |
| Bylgjulengdir rafsegulbylgna. Allar rafsegulbylgjur fara með ljóshraða og bylgjulengd þeirra er í öfugu hlutfalli við tíðnina. Rafsegulbylgjur flokkast í gamma- og rönte | |
| Rafmagn í kyrrstöðu | |
| Straumar rafeinda í leiðara sem streymir alltaf í sömu átt | |
| Meðalmassi samsætna frumefnis. Ræðst af hlutfallinu milli samsætna | |
| Tæki sem gefur frá sér rafstraum vegna spennu sem stafar af andstæðri tilhneigingu efna til að gefa frá sér rafeindir eða taka við þeim. Þarf að innihalda raflausn | |
| Járnoxíð (samband járns og súrefnis) með breytilegu vatnsinnihaldi sem verður til við efnaveðrun á bergi og safnast fyrir í mýrum | |
| Tilbúin efni sem finnast ekki í náttúrunni | |
| Blanda sem skilur sig. Er ekki eins allstaðar | |
| Atómkjarnar vissra frumefnissamsætna gefa frá sér geislum (α-, β-,γ-geislun) og breytast við það í annars konar atómkjarna | |
| Dálkur í lotukerfinu | |
| Efni sem er gert úr tveimur eða fleiri frumefnum | |
| Massi eins móls af frumefni eða efnasambandi | |
| Mismunandi ástand hreins efnis eftir hita og þrýstingi. Fjórir flokkar; Fast efni, vökvi, gas og rafgas | |
| Samanlagður fjöldi róteinda og nifteinda í kjarna. Fjöldi öreinda í kjarna | |
| Rafkraftur á milli jákvætt hlaðinna jóna og lausbundinna rafeinda í málmi | |
| Mælikvarði á sýrustig vatnslausna | |
| Sá varmi sem þarf til uppgufunar á einni massaeiningu af vökna og við óbreytt hitastig. Mælieiningin fyrir gufuvarma er j/kg | |
| Menningarskeið sem einkenndist af notkun járns í vopn og verkfæri. Vinnsla járns úr járngrýti hófst í Litlu-Asíu (núverandi Tyrklandi) um 1500 f.kr. Járngrýti er til | |
| Jarðhitasvæði þar sem hiti er 200°C eða hærri á 1km dýpi | |
| Þeir stafir í mæligildi sem eru vissir og einn til viðbótar | |
| Atókjarni klofnar í tvo eða fleiri léttari kjarna og nifteindir. Við þetta losnar orka | |
| Hvolf í lofthjúpi. Er í 50-80 km hæð á milli heiðarhvolfs og hitahvolfs | |
| Rafhlaðin sameind eða atóm | |
| Lífrænt efnasamband sem inniheldur alkóhólhópinn -OH(R-OH) | |
| Regla sem kennd er við Viljálm frá Ockham. Í þessari reglu felst að ekki eigi að gera ráð fyrir tilvist fleiri hluta en þeirra sem nauðsynlegir eru til að útskýra vi | |
| Orka sem er bundin í gróðri | |
| Staðlað einingakerfi sen byggist á sjö grunneiningum (metri, kílógramm, sekúnda, amper, kelvin, mól, kandela). Aðrar einingar í eðlis- og efnafræði eru afleiddar af þ | |
| Breyting á hraða hlutar á tímaeiningu. Einingin er m/s2 | |
| Ysta lag lofthjúps jarðar. Nær frá efrimörkum miðhvolfs upp í nokkur hundruð km hæð | |
| Ímyndað gas þar sem ekki er reiknað með aðdráttarkröftum milli sameinda loftsins eða rúmmáli þeirra | |
| Efni sem myndast við efnahvarf | |
| Jákvætt hlaðin jón | |
| Rafsegulgeislun sem hefur bylgjulengd á milli sýnilegs ljóss og örbylgna. Hitageislun er að mestu þessi tegund ljóss | |
| Ef að engin utanaðkomandi kraftar verka á hlut, þá heldur hann hreyfiástandi sínu óbreyttu | |
| Torleyst jónaefni myndast þegar tveimur lausnum með auðleystum jónaefnum er blandað saman | |
| Spenna sem myndast á milli tveggja efna sem hafa mismikla tilhneigingu til að gefa frá sér rafeindir | |
| Loft kólnar og missir raka áveðurs þegar það berst yfir hálendi en vindurinn kemur niður þurr og hlýr hlémegin og kallast þá hnúkaþeyr | |
| Neikvætt skaut í rafhlöðum og efnarafölum, en jákvætt skaut á rafgreiningu | |
| Svæði í heiðahvolfinu sem er í 20-25 km hæð. Ýmis efni, einkum klórsambönd stuðla að eyðilegginu þessa svæðis. Ósonsameindir hindra að útfjólubláir geislar fr | |
| Jarðhitasvæði þar sem hiti er lægri en 150°C á 1 km dýpri | |
| Jarðvegslag í mýrum með plöntuleifum sem hafa aukið kolefnishlutfall. Áður fyrr var þetta þurrkað og notað sem eldsneyti og einangrunarefni á Íslandi | |
| Frumefni á milli málma og málmleysingja | |
Digits of Pi
Multiplication Table
Minute Math (Addition)
